Okólnik nr 1
kwiecień 2010 r.

Szanowni Państwo, drodzy Przyjaciele,

niniejszym pismem chcemy podjąć próbę regularnego informowania organizacji członkowskich Międzynarodowego Komitetu Oświęcimskiego o działaniach podejmowanych przez MKO.

Na wstępie chciałbym jednak podkreślić, że prezydent Noah Flug i wszyscy członkowie prezydium MKO są pod ogromnym wrażeniem tak licznych i różnorodnych działań podejmowanych przez Państwa jako członków MKO.

Wśród nich szczególne miejsce zajmuje działalność pedagogiczna, której jednym z najistotniejszych elementem są podróże do Miejsca Pamięci Auschwitz. Kilka miesięcy temu nasz kolega z Luksemburga, Marc Schoentgen, z ponad setką uczniów oraz z belgijskimi byłymi więźniami obozu spędził kilka dni w Miejscu Pamięci oraz Domu Spotkań Młodzieży w Oświęcimiu. Efektem tej podróży jest zbiór poruszających wypowiedzi młodzieży na temat ich wrażeń z Miejsca Pamięci i z rozmów z ocalałymi, które zostaną później wykorzystane przy realizacji wystawy organizowanej przez MKO.

Uwe Hartwig, nowy przewodniczący związku Lagergemeinschaft Auschwitz z Frankfurtu nad Menem założonego przez byłego austriackiego więźnia obozu Hermanna Reinecka, kontynuując tradycję swoich poprzedników, odbył wspólnie z multiplikatorami kilkudniową podróż studyjną do Miejsca Pamięci. Związek Lagergemeinschaft Auschwitz ściśle współpracuje z grupami byłych więźniów w Krakowie i południowej Polsce, pomagając im w rozwiązywaniu wielu trudnych problemów organizacyjnych czy zdrowotnych. Niedawno z inicjatywy związku polski wiceprezydent MKO, Kazimierz Albin, został odznaczony przez Prezydenta Niemiec orderem.

Raphaël Esrail, sekretarz generalny Union des Déportés d’ Auschwitz i francuski wiceprezydent MKO, oraz Henri Goldberg, przewodniczący Fondation Auschwitz i belgijski wiceprezydent MKO, również co roku organizują podróże do miejsc pamięci dla nauczycieli, którym towarzyszą osobiście wraz z innymi byłymi więźniami. I tak na przestrzeni lat we Francji i Belgii narodziła się tradycja pedagogiczna, która w życiu poszczególnych szkół nadaje szczególne miejsce pedagogicznej i politycznej debacie na temat Holocaustu, jego przyczyn i skutków.

Drodzy Przyjaciele, w tym kontekście chciałbym również wspomnieć o zakończeniu projektu „Memoire Demain”, którego głównym inicjatorem był Raphaël Esrail. Projekt ten z wielką pasją i konsekwencją realizowali przez lata nasi francuscy koledzy i koleżanki. Materiały będące efektem tego projektu posiadamy w języku francuskim i angielskim, a wkrótce pojawią się również w języku niemieckim. Są to nagrania (video i DVD) wypowiedzi byłych więźniów w autentycznym miejscu zbrodni w Auschwitz oraz wizualizacje obozowej rzeczywistości i okoliczności zbrodni. W ten sposób uczniowie i studenci, a także inni zainteresowani, śledząc losy poszczególnych więźniów lub też zapoznając się z poszczególnymi tematami, jak np. „Głód w Auschwitz”, mogą przygotować się do wizyty w Miejscu Pamięci lub samodzielnie stworzyć merytoryczne fundamenty wizyty w obozie Auschwitz-Birkenau. Ta płyta DVD będzie miała szczególną wartość w „czasach po odejściu świadków historii”.

Pragniemy również poinformować Państwa, że dzień 27 stycznia obchodzony jest dziś na całym świecie jako dzień wyzwolenia obozu Auschwitz oraz jako „Międzynarodowy Dzień Pamięci Ofiar Holocaustu” ustanowiony przez Organizację Narodów Zjednoczonych.

Wiadomości na ten temat docierają do nas ze Słowenii, gdzie ocaleli z Holocaustu wspólnie z wysokimi przedstawicielami władz państwowych co roku spotykają się w Lublanie na uroczystościach upamiętniających tamte wydarzenia. W Republice Czeskiej z inicjatywy Senatu przy udziale przedstawicieli organizacji osób represjonowanych w tym dniu odbywają się poruszające uroczystości w Pałacu Wallensteina w Pradze, na które od dwóch lat zapraszane są również klasy szkolne i młodzież. Podczas tegorocznych uroczystości jeden z głównych referatów wygłosił czeski wiceprezydent MKO, prof. Felix Kolmer.

W równie wzruszającej atmosferze odbywały się w tym roku uroczystości upamiętniające zorganizowane w paryskim ratuszu przez Raphaëla Esraila, których gospodarzem był mer stolicy Francji, Bertrand Delanoë. Głos zabrali między innymi: Simone Veil, francuscy i żydowscy byli więźniowie nowo przyjęci w poczet członków Akademii Francuskiej oraz ministrów Hubert Falco.

27 stycznia każdego roku niemiecki Bundestag organizuje w Berlinie uroczystości upamiętniające, podczas których mowy wygłaszają zaproszeni byli więźniowie i ofiary Holocaustu. W tym roku przed Bundestagiem wystąpił polski historyk i były dyrektor Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie, prof. Feliks Tych. 65. rocznica wyzwolenia obozu Auschwitz była powiązana z wizytą państwową izraelskiego prezydenta Szymona Peresa w Niemczech, który 27 stycznia również przemawiał w Bundestagu. Prezydent Peres poprosił prezydenta MKO Noaha Fluga o towarzyszenie jemu oraz grupie osób ocalałych z Holocaustu przybyłych z Izraela w trackie tej wizyty.

W czasie pobytu w Berlinie Noah Flug wraz z innymi ocalałymi i praktykantami z koncernu Volkswagen AG spotkał się również z kanclerz Niemiec Angelą Merkel. Pani kanclerz podziękowała wszystkim ocalałym za liczne rozmowy, które jako świadkowie historii przez wiele lat odbywali z młodzieżą. Podziękowała również młodym Niemcom i Polakom z koncernu Volkswagen AG za ich zaangażowanie w działania służące zachowaniu Miejsca Pamięci podczas ich dwutygodniowego pobytu w Auschwitz. Firma Volkswagen we współpracy z Międzynarodowym Komitetem Oświęcimskim realizuje ten projekt od 20 lat, organizując cztery razy do roku 2-tygodniowe pobyty w Miejscu Pamięci. Także i ten projekt stał się tradycją w zakładach VW i Miejscu Pamięci Auschwitz-Birkenau, którą do dziś kontynuują także młodzi menadżerowie i kierownicy z firmy Volkswagen uczestniczący w 4dniowych seminariach organizowanych w Oświęcimiu. Drodzy Przyjaciele, z okazji 65 rocznicy wyzwolenia obozu Auschwitz Międzynarodowy Komitet Oświęcimski uczynił szczególny gest o symbolicznym znaczeniu:

Z pewnością każdy z Was z przerażeniem śledził doniesienia na temat kradzieży napisu „Arbeit macht frei”, jaka miała miejsce w ubiegłym roku. Ślady kradzieży wskazują na Wielką Brytanię, Szwecję i Polskę. Prawdopodobnym motywem przestępstwa był prawicowy ekstremizm jego inspiratorów. Cieszymy się, że sprawcy zostali szybko schwytani przez polską policję, a część z nich stanęła już przed sądem. W ten sposób znany na wszystkich kontynentach napis raz jeszcze znalazł się w centrum uwagi całego świata. Z pewnością niektórzy z Was, szanowni Państwo, wiedzą również, że więźniowie, którzy na rozkaz SS spawali napis w obozowej ślusarni, literę „B” w słowie „Arbeit” świadomie przyspawali do góry nogami – jako symbol niezłomności i wzgardy dla SS. Polski były więzień Auschwitz, zmarły w 2002 roku Tadeusz Szymański wspominał o tym w wielu rozmowach. Motyw ten podjął dziś MKO, który z okazji 65 rocznicy wyzwolenia obozu, z inicjatywy Francuzki Michèle Déodat, zaprzyjaźnionej z MKO, uczynił z litery „B” symbol „Daru Pamięci” danego wyłącznie ludziom. Statuetkę tę mogą Państwo zobaczyć na ilustracji zamieszczonej w niniejszym piśmie. Prezydent MKO Noah Flug przekazał pierwszy egzemplarz statuetki kanclerz Niemiec Angeli Merkel w trakcie wspomnianej rozmowy w dniu 26 stycznia. Drugi egzemplarz został przekazany przez Noaha Fluga i Christopha Heubnera w dniu 27 stycznia w Berlinie na ręce prezydenta Szymona Peresa. Statuetka jako „Dar Pamięci” i symboliczna litera „B” będą towarzyszyć dalszej działalności MKO: To B remembered!

Również z okazji 65 rocznicy wyzwolenia obozu MKO we współpracy z Miejscem Pamięci Niemieckiego Ruchu Oporu w Berlinie stworzył koncepcję nowej wystawy pod tytułem „Co pozostaje w pamięci”, która w dniu 21 stycznia została otwarta przez byłego więźnia polsko-żydowskiego pochodzenia, Mariana Turskiego. Wystawa będzie prezentowana w Berlinie do lipca.

Pewna młoda Niemka odwiedzająca wystawę zamieściła następujący wpis w księdze gości:

„Ta wystawa nie tylko mnie poruszyła. Ona mną zawładnęła i pozostanie we mnie na długo. Kilka plakatów, obrazów i tekstów. Dwa pomieszczenia. To wystarczyło, by mnie pochłonąć, by wystawić na ciężką próbę moje opanowanie. Zwłaszcza ilustracje. Krew, czerwonawa, na jednym z ostatnich obrazków w kształcie serca. Musimy zachować nasze serce, nigdy nie możemy przestać współczuć. Przyrzekam to uczynić jako „następczyni” w upamiętnianiu ofiar Holocaustu."

Przed kilkoma dniami Roman Kent – przewodniczący federacji Amercian Gathering / Federation of Jewish Holocaust Survivors i amerykański wiceprezydent MKO podczas wizyty na wystawie zaproponował, aby zaprezentować ją w styczniu 2011 roku siedzibie ONZ w Nowym Jorku. Będziemy nad tym pracować.

Przygotowania do 65 rocznicy wyzwolenia obozu Auschwitz dla prezydium MKO rozpoczęły się już w trakcie międzynarodowego sympozjum w Moskwie w październiku 2009 roku, zorganizowanego przez naszego rosyjskiego wiceprezydenta, prof. Jefima Gologorskiego, przy wsparciu władz miejskich Moskwy. Było to ważne wydarzenie, które stworzyło okazję, by jeszcze raz podkreślić, jaką nadzieję więźniowie Auschwitz pokładali w Armii Czerwonej jako jedynym możliwym wybawcy, i na jakie cierpienia skazani byli również radzieccy jeńcy wojenni przetrzymywani w obozie Auschwitz-Birkenau.

Szanowni Państwo, pozwolą Państwo, że na zakończenie przekażę jeszcze kilka ważnych informacji na temat sytuacji Muzeum:

Z inicjatywy prof. Władysława Bartoszewskiego, polskiego byłego więźnia Auschwitz i obecnego przewodniczącego Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej powołanego przez polski rząd i doradzającego mu we wszystkich kwestiach dotyczących Miejsca Pamięci Auschwitz, oraz z inicjatywy dyrektora Muzeum, Piotra Cywińskiego, utworzono fundację, której zadaniem będzie pozyskiwanie od rządów państw całego świata wsparcia finansowego umożliwiającego utrzymanie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau, którego byt jest zagrożony. Odsetki od kapitału fundacji mogłyby wówczas stanowić źródło bieżącego finansowania prac związanych z renowacją i utrzymaniem Miejsca Pamięci. Prezydent Noah Flug jest członkiem zarządu nowopowstałej fundacji. We wspomnianej wyżej rozmowie w Berlinie w dniu 26 stycznia kanclerz Niemiec Angela Merkel potwierdziła w obecności Noaha Fluga oraz Christopha Heubnera, że rząd niemiecki przekaże na rzecz fundacji kwotę 60 milionów euro. Pomoc obiecały również rządy innych krajów europejskich. Zarówno nas, jak i dyrekcję Muzeum napawa to optymizmem. Ponadto w chwili obecnej międzynarodowa komisja ekspertów pracuje nad koncepcją nowej wystawy głównej w Muzeum. Dla MKO szczególne znaczenie ma fakt, że w pracach tych uczestniczą ocaleli z Holocaustu Noah Flug i Marian Turski, którzy są członkami tej komisji. Christioph Heubner jako wiceprezydent MKO jest również zaangażowany w te prace.

Istotne znaczenie ma ponadto dalszy rozwój „Centrum Edukacji“ działającego przy Muzeum, którym kieruje wicedyrektor Krystyna Oleksy.

Na cele tego Centrum w przyszłości ma zostać zaadaptowany dawny „budynek teatru”. MKO i Muzeum Państwowe wspólnie poszukują sponsorów, którzy sfinansowaliby ten projekt. W minionych latach zmieniono aranżację wielu wystaw narodowych w obozie macierzystym Auschwitz. Obecnie w Austrii trwają rozmowy na temat nowej wystawy narodowej Austrii, w których udział biorą nasze austriackie organizacje członkowskie.

Z inicjatywy greckich byłych więźniów i ich krewnych z drugiego pokolenia trwają przygotowania do wystawy narodowej Grecji.

Szanowni Przyjaciele, w tym pierwszym okólniku mógłbym pisać jeszcze o bardzo wielu innych sprawach. Na przykład o wynikach praskiej konferencji, która zakończyła się uchwaleniem Deklaracji Terezińskiej i utworzeniem Instytutu Terezińskiego, czy też o zaangażowaniu MKO w działalność organizacji Task Force for International Cooperation on Holocaust Education, Rememberance and Research. O tym poinformujemy Państwa jednak w naszym następnym okólniku. Szczegóły dotyczące wielu tematów poruszonych w niniejszym piśmie znajdą Państwo również na stronach internetowych MKO pod adresem: www.auschwitz.info

Serdecznie zapraszamy do odwiedzenia naszej strony.

Na zakończenie mam przyjemność poinformować Państwa, że jesienią tego roku w Berlinie odbędzie się posiedzenie kierownictwa Komitetu, na które serdecznie zapraszamy. Dokładniejsze informacje na temat proponowanych terminów podamy pod koniec maja.

Czekamy na wiadomości i informacje od Państwa, które można nadsyłać pocztą lub emailem albo przekazywać telefonicznie.

Dziękując za Państwa zainteresowanie, łączę serdecznie pozdrowienia z Berlina również w imieniu prezydenta i wszystkich członków prezydium.

Christoph Heubner